Kto należy do tej grupy
Przepisy dzielą pracowników na sześć grup i każdej przypisują inny cykl szkoleń. Grupa, o której mowa w tym artykule, jest ostatnia na liście i działa jak kategoria zbiorcza: trafia do niej każdy, kto nie jest szefem, pracownikiem biurowym, inżynierem, behapowcem ani pracownikiem fizycznym — a jednocześnie w pracy coś mu zagraża albo odpowiada za bezpieczeństwo innych.
Do tej grupy pracownik trafia, gdy jego praca wiąże się z co najmniej jedną z czterech rzeczy:
- czynnikami szkodliwymi dla zdrowia — chemia, czynniki biologiczne, hałas, pył;
- czynnikami uciążliwymi — praca w wymuszonej pozycji, dźwiganie, obciążenie psychiczne;
- czynnikami niebezpiecznymi — ruchome części maszyn, gorące powierzchnie, jazda samochodem w pracy;
- odpowiedzialnością za bezpieczeństwo — nawet jeśli nic mu nie zagraża.
Ostatni punkt bywa pomijany, a dotyczy sytuacji częstej w każdej firmie: pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań przeciwpożarowych i ewakuacji. Taki pracownik należy do tej grupy, choćby pracował w całkowicie bezpiecznych warunkach.
„Szkolenie okresowe odbywają: […] pracownicy niewymienieni w pkt 1–5, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy."
Obowiązek wyznaczenia pracowników do pierwszej pomocy i ewakuacji: art. 2091 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.
W praktyce najczęściej są to:
- handel i obsługa klienta — sprzedawcy, kasjerzy, przedstawiciele handlowi, pracownicy biur obsługi;
- usługi — fryzjerzy, kosmetyczki, kelnerzy, barmani, pracownicy ochrony, kurierzy;
- opieka — opiekunowie w domach pomocy społecznej i opiekunowie osób starszych;
- weterynaria — lekarze weterynarii i technicy.
To przykłady, nie automat. U konkretnego pracodawcy część z tych stanowisk może zostać uznana za robotnicze — a wtedy obowiązują inne zasady, o czym niżej.
Branże wskazane w przepisach
Przy trzech obszarach nie trzeba niczego rozstrzygać, bo rozporządzenie wymienia je wprost przy programie szkolenia dla tej grupy:
- ochrona zdrowia — szpitale, przychodnie, gabinety, laboratoria, ratownictwo medyczne;
- oświata — szkoły, przedszkola i inne placówki systemu oświaty;
- instytuty badawcze.
„Szkolenie jest przeznaczone dla pracowników na stanowiskach administracyjno‑biurowych […], a także pracowników, o których mowa w § 14 ust. 2 pkt 6 […], w tym w szczególności pracowników podmiotów wykonujących działalność leczniczą, szkół i innych jednostek organizacyjnych systemu oświaty oraz instytutów badawczych."
Lista jest otwarta — zaczyna się od słowa „w szczególności" — więc inne branże też mogą się kwalifikować. Jej praktyczna wartość polega na tym, że przy placówce medycznej czy szkole nie trzeba uzasadniać kwalifikacji: wynika ona wprost z przepisu.
Kiedy to jednak stanowisko robotnicze
To jedyne rozróżnienie, które naprawdę trzeba przemyśleć, bo od niego zależy, czy szkolenie wolno przeprowadzić online.
Pracownicy fizyczni szkolą się na stanowisku pracy — przepisy nazywają to instruktażem. Prowadzi je przełożony, na miejscu, z pokazaniem konkretnych czynności. Takiego szkolenia nie da się zastąpić kursem przez internet.
| Pracownicy fizyczni | Grupa opisana w tym artykule | |
|---|---|---|
| Jak wygląda szkolenie | Na stanowisku pracy, prowadzone przez przełożonego | Kurs, seminarium albo nauka z materiałów, także przez internet |
| Czy może być online | Nie | Tak |
| Co ile lat | Co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych co roku | Co 5 lat |
| Pierwsze szkolenie | W ciągu 12 miesięcy od zatrudnienia | W ciągu 12 miesięcy od zatrudnienia |
Kłopot w tym, że przepisy nie mówią, które stanowiska są robotnicze. Nie ma listy zawodów ani definicji. Decyduje pracodawca, patrząc na to, jak praca faktycznie wygląda, i na ocenę ryzyka zawodowego. Sprawdza się proste pytanie: czy praca polega przede wszystkim na wysiłku fizycznym, obsłudze maszyn, montażu, obróbce albo pracach budowlanych? Jeśli tak — to stanowisko robotnicze i szkolenie online odpada.
Warto tę decyzję zapisać w wykazie stanowisk. To pierwszy dokument, o który poprosi inspektor pracy, jeśli uzna, że pracownik powinien był przejść szkolenie na stanowisku, a ma zaświadczenie z kursu internetowego.
Co ile lat i ile godzin
Co 5 lat — taki jest cykl dla tej grupy. Pierwsze szkolenie trzeba przeprowadzić w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. Termin kolejnego liczy się od daty na zaświadczeniu, a nie od daty zatrudnienia.
Uwaga na częstą pomyłkę: sześcioletni cykl, o którym można przeczytać w wielu miejscach, dotyczy wyłącznie pracowników biurowych. Kto ma w pracy do czynienia z czynnikami szkodliwymi, uciążliwymi lub niebezpiecznymi, szkoli się co 5 lat.
Minimum 8 godzin lekcyjnych po 45 minut — tyle przewiduje program dla tej grupy. Obejmuje cztery bloki: przepisy prawa pracy, zagrożenia w pracy i ochronę przed nimi, organizację stanowiska pracy z uwzględnieniem ergonomii oraz postępowanie przy wypadkach wraz z pierwszą pomocą.
Szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy — dotyczy to również formy zdalnej. Pracodawca może szkolić częściej niż co 5 lat, jeśli uzna to za uzasadnione; decyzję podejmuje po konsultacji z pracownikami.
„Szkolenie okresowe osób wymienionych w § 14 ust. 2 pkt 1 i 3–6 powinno być przeprowadzane […] nie rzadziej niż raz na 5 lat, a w przypadku pracowników na stanowiskach administracyjno‑biurowych nie rzadziej niż raz na 6 lat."
„Szkolenia […] odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy."
Czy szkolenie może być przez internet
Tak — i nie jest to obejście przepisów, tylko forma wprost w nich przewidziana. Rozporządzenie dopuszcza dla tej grupy trzy formy: kurs, seminarium albo naukę na podstawie materiałów przekazanych przez organizatora. Przy tej trzeciej wymienia internet z nazwy.
Jest natomiast jeden warunek, o którym łatwo zapomnieć przy wyborze dostawcy: kursant musi mieć zapewniony kontakt z wykładowcą. Szkolenie, które daje wyłącznie nagranie i test na koniec, tego warunku nie spełnia.
„[…] forma szkolenia umożliwiającego uzyskanie, aktualizowanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, na podstawie materiałów przekazanych przez organizatora szkolenia, w szczególności przy zastosowaniu poczty, internetu, przy jednoczesnym zapewnieniu konsultacji z osobami spełniającymi wymagania dla wykładowców."
Kupując szkolenie online, warto więc sprawdzić dwie rzeczy: czy kursant dostaje materiały do nauki i czy ma jak zadać pytanie osobie prowadzącej. Brak którejkolwiek z nich oznacza, że zaświadczenie może zostać podważone.
Czym kończy się szkolenie
Egzaminem i zaświadczeniem. Egzamin przeprowadza komisja powołana przez firmę szkolącą, a zaświadczenie musi być wystawione na wzorze z rozporządzenia — własny dyplom firmy szkoleniowej go nie zastąpi.
Odpis zaświadczenia trafia do akt osobowych pracownika. To ten dokument sprawdza inspektor pracy, więc powinien wrócić do pracodawcy w postaci nadającej się do przechowywania.
Najczęstsze pytania
Czy sprzedawca albo pielęgniarka mogą zrobić szkolenie okresowe BHP przez internet?
Tak, o ile pracodawca nie zakwalifikował ich stanowiska jako robotnicze. Dla tej grupy dopuszczalny jest kurs, seminarium albo nauka na podstawie materiałów przekazanych przez organizatora, w tym przez internet. Warunkiem jest zapewnienie kursantowi kontaktu z wykładowcą.
Co ile lat trzeba powtarzać to szkolenie?
Nie rzadziej niż raz na 5 lat. Pierwsze szkolenie trzeba przeprowadzić w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. Pracodawca może szkolić częściej, jeśli uzna to za uzasadnione.
Ile trwa takie szkolenie?
Co najmniej 8 godzin lekcyjnych po 45 minut. Program obejmuje cztery bloki: przepisy prawa pracy, zagrożenia i ochronę przed nimi, organizację stanowiska pracy oraz postępowanie przy wypadkach i pierwszą pomoc.
Kto decyduje, do której grupy należy stanowisko?
Pracodawca, na podstawie tego, jak praca faktycznie wygląda, i na podstawie oceny ryzyka zawodowego. Przepisy nie zawierają listy zawodów. Ponieważ od tej decyzji zależy dopuszczalna forma szkolenia, warto ją zapisać w wykazie stanowisk.
Szkolenie okresowe online dla tej grupy
Na szkoleniazbhp.eu materiały są omawiane przez lektora, kursant ma kontakt z prowadzącym, a zaświadczenie otrzymuje zaraz po zdanym egzaminie. Wszystko w formie, której wymaga rozporządzenie.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 1327), zmienione rozporządzeniem z dnia 29 maja 2019 r. (Dz.U. poz. 1099), oraz ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy stanu faktycznego.